Self Assessment krok po kroku dla samozatrudnionych
Jak rozliczyć się jako sole trader w UK: rejestracja, UTR, trading allowance vs koszty, Income Tax i Class 4 National Insurance, payments on account, terminy i kary. Po polsku.
Zaktualizowano:
Jako sole trader (samozatrudniony) rozliczasz się w UK przez Self Assessment: składasz roczne zeznanie i płacisz Income Tax oraz National Insurance Class 4 od zysku z działalności. Poniżej przechodzimy przez to krok po kroku — od rejestracji po zapłatę i payments on account.
1. Zarejestruj się i zdobądź UTR
Jeśli zacząłeś działalność, musisz zarejestrować się do Self Assessment do 5 października po zakończeniu roku, w którym zacząłeś. Po rejestracji HMRC nadaje Ci UTR (Unique Taxpayer Reference) — 10-cyfrowy numer potrzebny do złożenia zeznania. Konto Government Gateway pozwala rozliczać się online.
2. Prowadź dokumentację
Zbieraj dowody przychodów i kosztów (faktury, paragony, wyciągi). HMRC może poprosić o nie później. Dobra ewidencja to podstawa poprawnego rozliczenia i spokoju w razie kontroli.
3. Policz zysk: trading allowance albo koszty
Zysk = przychód − odliczenie. Masz dwie wykluczające się opcje:
- Trading allowance £1 000 — ryczałtowa kwota wolna; prosta, opłaca się przy niskich kosztach.
- Koszty rzeczywiste (allowable expenses) — realne koszty działalności; opłaca się, gdy przekraczają £1 000.
Jeśli cały przychód ≤ £1 000, zwykle nie musisz składać Self Assessment z tego tytułu.
4. Income Tax + National Insurance
- Income Tax liczony jest od zysku wg tych samych pasm co dla pracownika (pełna Personal Allowance £12 570, potem 20% / 40% / 45%; Szkocja ma własne pasma).
- Class 4 NI: 6% od zysku między £12 570 a £50 270 i 2% powyżej £50 270.
- Class 2 NI: od 2024/25 nieobowiązkowa — zysk powyżej Small Profits Threshold (£6 845) daje kredyt NI bez płacenia; poniżej możesz dopłacić dobrowolnie, by zachować uprawnienia (np. State Pension).
Najszybciej policzysz cały bill w kalkulatorze Self Assessment — wpisujesz przychód, region i sposób odliczenia, a narzędzie pokazuje Income Tax, Class 4, payments on account i terminy.
5. Złóż zeznanie i zapłać
| Termin | Co zrobić |
|---|---|
| 5 października | Rejestracja do Self Assessment (po pierwszym roku działalności) |
| 31 października | Zeznanie papierowe |
| 31 stycznia | Zeznanie online + zapłata salda i 1. zaliczki |
| 31 lipca | 2. payment on account |
6. Payments on account
Jeśli Twój tegoroczny bill przekracza £1 000 (i mniej niż 80% podatku pobrano u źródła), HMRC pobiera dwie zaliczki na poczet kolejnego roku — każda 50% billu, płatne 31 stycznia i 31 lipca. W pierwszym roku działalności potrafi to zaskoczyć: 31 stycznia płacisz saldo za rok miniony plus pierwszą zaliczkę.
Uważaj na kary
Spóźnione zeznanie to automatyczne £100 kary (nawet bez podatku do zapłaty), a przy większym opóźnieniu — kary dzienne i odsetki. Składaj z wyprzedzeniem.
Źródła
- gov.uk — Self Assessment tax returns: deadlines
- gov.uk — Understand your Self Assessment bill: payments on account
- gov.uk — Tax-free allowances on property and trading income
- gov.uk — Self-employed National Insurance rates
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. Złożone sytuacje skonsultuj z księgowym lub HMRC.