Słownik terminów

Najważniejsze pojęcia podatkowe i finansowe w UK — prostym językiem, z polskim odpowiednikiem i linkami do kalkulatorów.

Przegląd definicji: 21 października 2026. Źródła dla poprawionych pojęć: tax codes, ANI, Child Benefit, dywidendy, payments on account oraz źródła w powiązanych poradnikach. Definicje są skrótem, a uprawnienie zależy od indywidualnej sytuacji.

Adjusted net income — Dochód skorygowany (ANI)

Dochód podlegający opodatkowaniu przed Personal Allowance, po określonych odliczeniach, np. kwalifikujących się składkach pension i Gift Aid. To nie wynagrodzenie netto na konto. Stosowany m.in. do HICBC i redukcji Personal Allowance. Zobacz: kalkulator child benefit , poradnik child benefit dla polakow w uk

ADS — Additional Dwelling Supplement

Szkocka dopłata (8%) od całej ceny przy zakupie dodatkowej nieruchomości od £40 000. Zobacz: kalkulator stamp duty

Auto-enrolment — Automatyczny zapis do emerytury

Automatyczny zapis do pracowniczego programu emerytalnego po spełnieniu ustawowych warunków. Składki i ich podstawa zależą od programu; pracownik może mieć prawo do opt-out. Zobacz: kalkulator wynagrodzenia netto

Child Benefit — Świadczenie na dzieci

Świadczenie dla uprawnionego opiekuna dziecka. Rejestracja może chronić NI record opiekuna dziecka poniżej 12 lat; opt-out dotyczy wypłat, nie rejestracji. Aktualne i historyczne stawki znajdziesz w poradniku. Zobacz: kalkulator child benefit , poradnik child benefit dla polakow w uk

Dividend allowance — Kwota wolna od dywidend

Kwota dywidend opodatkowana stawką 0%, która nadal zajmuje pasmo podatkowe. W 2026/27 wynosi £500. Stawki ponad allowance to 10,75%, 35,75% i 39,35%, zależnie od pasma. Zobacz: kalkulator podatku od dywidend

First-time buyer — Kupujący pierwszą nieruchomość

Osoba kupująca pierwszą nieruchomość — w Anglii/NI i Szkocji przysługuje ulga w podatku od zakupu. W Walii ulgi brak. Zobacz: kalkulator stamp duty

Gross / Net pay — Brutto / na rękę

Gross pay to wynagrodzenie przed potrąceniami, net pay to kwota faktycznie wypłacana po podatku, NI i innych potrąceniach. Zobacz: kalkulator wynagrodzenia netto

HICBC — High Income Child Benefit Charge

High Income Child Benefit Charge: podatek zależny od adjusted net income osoby o wyższym dochodzie, nie sumy dochodów partnerów. Od 2024/25 próg to £60 000, pełny charge przy £80 000. Zobacz: kalkulator child benefit

Income Tax — Podatek dochodowy

Podatek od dochodu naliczany według właściwych pasm i ulg. Szkocja ma własne pasma dla dochodu non-savings, non-dividend (m.in. z pracy); dywidendy podlegają ogólnobrytyjskim stawkom. Zobacz: kalkulator wynagrodzenia netto

National Insurance (NI) — Ubezpieczenie społeczne

Składki ubezpieczeniowe. Class 1 pracownika zwykle liczy się za okres wypłaty; Class 4 samozatrudnionego od rocznego zysku. Przy odpowiednim zysku Class 2 jest traktowane jako opłacone bez obowiązkowej wpłaty.

P45 — Zaświadczenie o zakończeniu pracy

Dokument od pracodawcy po zakończeniu zatrudnienia: pokazuje dochód i pobrany podatek do dnia odejścia. Potrzebny m.in. do zwrotu podatku. Zobacz: kalkulator zwrotu podatku

P50 — Wniosek o zwrot po zaprzestaniu pracy

Wniosek o zwrot w określonych sytuacjach po zakończeniu pracy, np. co najmniej 4 tygodniach bez pracy bez opodatkowanych świadczeń. Nie stosuje się go automatycznie przy każdej przerwie; sprawdź warunki HMRC. Zobacz: kalkulator zwrotu podatku

P60 — Roczne podsumowanie wynagrodzeń

Dokument na koniec roku podatkowego: łączny dochód i pobrany podatek u danego pracodawcy. Zobacz: kalkulator zwrotu podatku

P800 — Rozliczenie roczne HMRC

Wyliczenie HMRC po końcu roku pokazujące nadpłatę lub niedopłatę podatku. Nadpłata bywa zwracana automatycznie. Zobacz: kalkulator zwrotu podatku

P85 — Formularz wyjazdu z UK

Zgłoszenie wyjazdu z UK i ewentualnego zwrotu Income Tax, gdy spełnione są warunki HMRC. Jeśli składasz Self Assessment za rok wyjazdu, standardowo rozliczasz wyjazd w zeznaniu. Zobacz: kalkulator zwrotu podatku , poradnik jak odzyskac podatek po wyjezdzie z uk

PAYE — Pay As You Earn

System poboru podatku i składek bezpośrednio z wynagrodzenia przez pracodawcę. Podatek potrącany jest przy każdej wypłacie, zanim dostaniesz pieniądze na rękę.

Payment on account — Zaliczka na podatek

Zwykle dwie zaliczki na kolejny rok, po 50% odpowiedniej części poprzedniego rachunku, do 31 stycznia i 31 lipca. Wyjątki obejmują podatek poniżej £1 000 lub ponad 80% zapłacone poza Self Assessment. Sprawdź rachunek HMRC.

Payslip — Pasek wynagrodzenia

Dokument wydawany przy każdej wypłacie: brutto, potrącenia (podatek, NI, emerytura) i kwota na rękę. Pracodawca ma obowiązek go wydać. Zobacz: poradnik jak czytac payslip uk

Personal Allowance — Kwota wolna od podatku

Roczna kwota dochodu wolna od Income Tax. Standardowo £12 570 w 2026/27; maleje o £1 za każde £2 adjusted net income powyżej £100 000. Indywidualny tax code może uwzględniać inne korekty. Zobacz: kalkulator wynagrodzenia netto

Self Assessment — Samodzielne rozliczenie roczne

Roczne zeznanie podatkowe składane m.in. przez samozatrudnionych i osoby z dodatkowymi dochodami. Termin online: 31 stycznia. Zobacz: kalkulator self assessment , poradnik self assessment krok po kroku

Sole trader — Jednoosobowa działalność

Najprostsza forma samozatrudnienia. Rozliczasz Income Tax i Class 4 NI od zysku przez Self Assessment. Zobacz: kalkulator self assessment

Stamp Duty (SDLT) — Podatek od zakupu nieruchomości

Podatek od kupna nieruchomości w Anglii i Irlandii Płn. Odpowiedniki: LBTT w Szkocji, LTT w Walii. Zobacz: kalkulator stamp duty

Student Loan — Pożyczka studencka

Potrącenie ponad próg planu. Dla kilku głównych planów 1/2/4/5 obowiązuje jedno 9% ponad najniższy próg, a Postgraduate może dodatkowo dać 6% ponad swój próg. Payroll liczy potrącenia za okres wypłaty. Zobacz: kalkulator wynagrodzenia netto

Tax code — Kod podatkowy

Kod określający sposób poboru PAYE, np. 1257L. BR oznacza basic rate od całej pensji, 0T brak kwoty wolnej. Dopiski W1, M1, X lub NONCUM oznaczają emergency tax; BR i 0T same nie są kodami awaryjnymi. Zobacz: poradnik jak czytac payslip uk

Tax year — Rok podatkowy UK

Trwa od 6 kwietnia do 5 kwietnia następnego roku (np. 2025/26: 6.04.2025–5.04.2026).

Trading allowance — Ulga dla drobnej działalności

Ulga do £1 000 przychodu z kwalifikującej się działalności. Gdy przysługuje, wybierasz odliczenie tej ulgi albo kosztów rzeczywistych; nie obu. Są wyłączenia i odrębne obowiązki zgłoszenia.

UTR — Unique Taxpayer Reference

10-cyfrowy numer identyfikacyjny podatnika nadawany przez HMRC po rejestracji do Self Assessment. Potrzebny do złożenia zeznania.